Ως Διαταραχές Ύπνου ορίζονται οι ψυχικές ασθένειες που επηρεάζουν την ομαλή εξέλιξη των σταδίων του ύπνου εμποδίζοντας την διατήρηση μιας αναζωογονητικής ξεκούρασης.

Ορισμένα από τα βασικά χαρακτηριστικά αυτών των διαταραχών είναι το έντονο άγχος, ο φόβος αποτυχίας της επέλευσης, η αύξηση των καρδιακών παλμών, του μυικού τόνου, της θερμοκρασίας και της περιφερικής αγγειοσύσπασης ενώ παράλληλα παρατηρείται σωρεία ανησυχητικών σκέψεων.

Υπό αυτές τις συνθήκες, ο άνθρωπος που υποφέρει από μια διαταραχή ύπνου αισθάνεται έντονο άγχος το οποίο εκφράζεται με αρνητικές σκέψεις. Στη συνέχεια, οι αρνητικές σκέψεις αυξάνουν τα επίπεδα του φόβου επέλευσης του ύπνου καταλήγοντας σε δυσάρεστες σωματικές αντιδράσεις.

Οι διαταραχές του ύπνου παρατηρούνται συχνότερα στις γυναίκες, στους ηλικιωμένους, στα άτομα χαμηλών κοινωνικοοικονομικών επιπέδων καθώς και σε πάσχοντες από συγκεκριμένες ψυχικές διαταραχές όπως οι αγχώδεις διαταραχές, ψυχωσικές διαταραχές και διαταραχές διάθεσης.

Η πιο συνηθισμένη διαταραχή ύπνου είναι η πρωτοπαθής αϋπνία

Σύμφωνα με το Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, ο ειδικός καταλήγει σε διάγνωση της συγκεκριμένης διαταραχής όταν πληρούνται τα ακόλουθα κριτήρια:

Α. Το κυρίαρχο ενόχλημα είναι δυσκολία επέλευσης ή διατήρησης του ύπνου ή μη αναζωογονητικός ύπνος για τουλάχιστον ένα μήνα.

Β. Η διαταραχή του ύπνου (ή η συνοδός κόπωση στη διάρκεια της ημέρας) προκαλεί κλινικά σημαντική ενόχληση ή έκπτωση των κοινωνικών, επαγγελματικών ή άλλων σημαντικών περιοχών της λειτουργικότητας

Γ. Η διαταραχή του ύπνου δεν εμφανίζεται αποκλειστικά κατά τη διάρκεια της πορείας Ναρκοληψίας, Συνδεόμενης με την Αναπνοή Διαταραχής του Ύπνου, Διαταραχής του Κιρκαδιανού Ρυθμού του Ύπνου η μιας Παραυπνίας.

Δ. Η διαταραχή του ύπνου δεν εμφανίζεται αποκλειστικά κατά τη διάρκεια της πορείας άλλης ψυχικής διαταραχής (π.χ. Μείζων Καταθλιπτική Διαταραχή, Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή, ντελίριο).

Ε. Η διαταραχή δεν οφείλεται στις άμεσες φυσιολογικές δράσεις μιας ουσίας (π.χ. ουσία κατάχρησης, φάρμακα) ή γενικής σωματικής κατάστασης.

Τα Αίτια της Πρωτοπαθής Αυπνίας

Ανάμεσα στα αίτια εκδήλωσης της διαταραχής σημειώνεται η κληρονομική προδιάθεση της ασθένειας αλλά και ορισμένα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του ανθρώπου όπως είναι οι εσωτερικές συγκρούσεις και εντάσεις.

Διάφορες οργανικές δυσλειτουργίες και σωματικές νόσοι ενώ, οι τραυματικές εμπειρίες, διάφορα γεγονότα και ο τρόπος ζωής ενός ανθρώπου μπορεί εύκολα να οδηγήσουν στην πυροδότηση της διαταραχής.

Τεχνικές Αντιμετώπισης της Αυπνίας

Πολλές φορές, η προετοιμασία του ανθρώπινου οργανισμού για την βραδινή ξεκούραση μπορεί να βοηθήσει αποτελεσματικά στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της αϋπνίας. Είναι λοιπόν ωφέλιμο να αποφεύγουμε την έντονη σωματική άσκηση έως και δύο ώρες πριν από τον βραδινό ύπνο, να τρώμε ελαφριά γεύματα ή να δειπνούμε νωρίς το βράδυ και να μην καταναλώνουμε μεγάλες ποσότητες οινοπνεύματος. Ιδιαίτερα χαλαρωτικό φαίνεται να είναι το χλιαρό ντους αλλά και τα ζεστά ροφήματα όπως το χαμομήλι, το τίλιο και το γάλα καθώς ηρεμούν τους μύες διώχνοντας την σωματική κούραση. Η αποφυγή της χρήσης του ηλεκτρονικού υπολογιστή, της παρακολούθησης ταινιών έντονης δράσης, της επίλυσης των προβληματισμών κατά τις βραδινές ώρες μπορούν να ενισχύσουν ένα ήρεμο ύπνο.

Τέλος, είναι σημαντικό να διαμορφώσουμε το υπνοδωμάτιο στο πιο ήσυχο μέρος του σπιτιού χωρίς έντονη διακόσμηση, υπερβολικό φωτισμό και φασαρία, να αερίζουμε και να καθαρίζουμε συχνά τον χώρο που κοιμόμαστε ενώ, είναι καλό να αποφεύγουμε κάθε άλλη δραστηριότητα στο κρεβάτι εκτός από τον ύπνο και το σεξ.

Η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία της Πρωτοπαθής Αυπνίας

Αν παρ’ όλες τις προσπάθειες, το θέμα της αϋπνίας επιμένει ίσως είναι απαραίτητο να αναζητήσουμε βοήθεια σε κάποιο ειδικό θεραπευτή ο οποίος αφού εκτιμήσει την σημαντικότητα της κατάστασης θα προχωρήσει στις κατάλληλες επεμβατικές τεχνικές ώστε να αποκατασταθεί η ποιότητα του ύπνου.

Ο γνωσιακός-συμπεριφορικός θεραπευτής αρχικά στοχεύει στην εδραίωση της θεραπευτικής σχέσης ώστε ο θεραπευόμενος να νιώσει ασφάλεια και εμπιστοσύνη.

Στο στάδιο της γνωσιακής αναδόμησης, ο θεραπευτής συνεργατικά με τον θεραπευόμενο καταγράφουν, αμφισβητούν και αναδιαμορφώνουν τις αρνητικές σκέψεις με περισσότερο λειτουργικές ώστε να επιτευχθούν καλύτερες συνθήκες ύπνου.

Και στους συμπεριφορικούς χειρισμούς, ο θεραπευτής εκπαιδεύει τον θεραπευόμενο στα στάδια εξέλιξης και στο πρόγραμμα του ύπνου, σε αλλαγές των συνηθειών ύπνου, σε ένα περισσότερο υγιεινό τρόπο ζωής και διατροφής ενώ, παράλληλα εφαρμόζει διάφορες τεχνικές χαλάρωσης και εναλλακτικές επίλυσης των προβλημάτων με στόχο την βελτίωση της διαδικασίας του ύπνου.

 

Βασιλική Γ. Βενέτη ΜΑ Κλινικής Ψυχολογίας

Ειδίκευση στη Γνωσιακή-Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία