Ως Διαταραχές Ύπνου ορίζονται οι ψυχικές ασθένειες που επηρεάζουν την ομαλή εξέλιξη των σταδίων του ύπνου εμποδίζοντας την διατήρηση μιας αναζωογονητικής ξεκούρασης.

Ορισμένα από τα βασικά χαρακτηριστικά αυτών των διαταραχών είναι το έντονο άγχος, ο φόβος αποτυχίας της επέλευσης, η αύξηση των καρδιακών παλμών, του μυικού τόνου, της θερμοκρασίας και της περιφερικής αγγειοσύσπασης ενώ παράλληλα παρατηρείται σωρεία ανησυχητικών σκέψεων.

Υπό αυτές τις συνθήκες, ο άνθρωπος που υποφέρει από μια διαταραχή ύπνου αισθάνεται έντονο άγχος το οποίο εκφράζεται με αρνητικές σκέψεις. Στη συνέχεια, οι αρνητικές σκέψεις αυξάνουν τα επίπεδα του φόβου επέλευσης καταλήγοντας σε δυσάρεστες σωματικές αντιδράσεις.

Οι διαταραχές του ύπνου φαίνεται να μαστίζουν συχνότερα τις γυναίκες, τους ηλικιωμένους, τα άτομα με χαμηλό κοινωνικοοικονομικό επίπεδο, πάσχοντες από συγκεκριμένες ψυχικές διαταραχές όπως οι αγχώδεις διαταραχές, ψυχωσικές διαταραχές και διαταραχές διάθεσης.

Η πιο συνηθισμένη διαταραχή ύπνου είναι η πρωτοπαθής αϋπνία

Σύμφωνα με το Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, η συμπτωματολογία της συγκεκριμένης διαταραχής περιλαμβάνει  τα ακόλουθα κριτήρια.

Α. Το κυρίαρχο ενόχλημα είναι δυσκολία επέλευσης ή διατήρησης του ύπνου ή μη αναζωογονητικός ύπνος για τουλάχιστον ένα μήνα.

Β. Η διαταραχή του ύπνου (ή η συνοδός κόπωση στη διάρκεια της ημέρας) προκαλεί κλινικά σημαντική ενόχληση ή έκπτωση των κοινωνικών, επαγγελματικών ή άλλων σημαντικών περιοχών της λειτουργικότητας

Γ. Η διαταραχή του ύπνου δεν εμφανίζεται αποκλειστικά κατά τη διάρκεια της πορείας Ναρκοληψίας, Συνδεόμενης με την Αναπνοή Διαταραχής του Ύπνου, Διαταραχής του Κιρκαδιανού Ρυθμού του Ύπνου η μιας Παραυπνίας.

Δ. Η διαταραχή του ύπνου δεν εμφανίζεται αποκλειστικά κατά τη διάρκεια της πορείας άλλης ψυχικής διαταραχής (π.χ. Μείζων Καταθλιπτική Διαταραχή, Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή, ντελίριο).

Ε. Η διαταραχή δεν οφείλεται στις άμεσες φυσιολογικές δράσεις μιας ουσίας (π.χ. ουσία κατάχρησης, φάρμακα) ή γενικής σωματικής κατάστασης.

Τα Αίτια της Πρωτοπαθούς Αυπνίας

Ανάμεσα στα αίτια εκδήλωσης της διαταραχής σημειώνεται η κληρονομική προδιάθεση της ασθένειας καθώς και ορισμένα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του ανθρώπου όπως είναι οι ψυχικές συγκρούσεις και οι εσωτερικευμένες εντάσεις.

Παράλληλα, διάφορες οργανικές δυσλειτουργίες και σωματικές νόσοι, τραυματικές εμπειρίες, σοβαρά γεγονότα ζωής αλλά και οι απαιτήσεις της καθημερινότητας ενός ανθρώπου μπορούν εύκολα να οδηγήσουν στην πυροδότηση της διαταραχής.

Τεχνικές Αντιμετώπισης της Αυπνίας

Πολλές φορές, η προετοιμασία του ανθρώπινου οργανισμού για την βραδινή ξεκούραση μπορεί να βοηθήσει αποτελεσματικά στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της αϋπνίας. Είναι λοιπόν ωφέλιμο να αποφεύγουμε την έντονη σωματική άσκηση έως και δύο ώρες πριν από τον βραδινό ύπνο, την χρήση του ηλεκτρονικού υπολογιστή, την παρακολούθηση ταινιών έντονης βίας. Πρόσθετα, βοηθά να τρώμε ελαφριά γεύματα ή να δειπνούμε νωρίς το βράδυ και να μην καταναλώνουμε μεγάλες ποσότητες οινοπνεύματος τις βραδυνές ώρες. Ιδιαίτερα χαλαρωτικό φαίνεται να είναι το χλιαρό ντους αλλά και τα ζεστά ροφήματα όπως το χαμομήλι, το τίλιο και το γάλα καθώς ηρεμούν τους μύες διώχνοντας την σωματική κούραση.

Τέλος, είναι χρήσιμο το υπνοδωμάτιο να είναι το ησυχαστήριο μας, καθαρό και τακτοποιημένο ώστε να συνδεθεί με καταστάσεις χαλάρωσης. Καλό είναι να αποφεύγεται οποιαδήποτε υπερβολή στην διακόσμηση, ο δυνατός φωτισμός και κάθε είδους φασαρία, αλλά και κάθε άλλη δραστηριότητα άσχετη με το σεξ και τον ύπνο.

Η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία της Πρωτοπαθούς Αυπνίας

Αν παρ’ όλες τις προσπάθειες το θέμα της αϋπνίας επιμένει ίσως είναι απαραίτητο να αναζητήσουμε βοήθεια σε κάποιο ειδικό θεραπευτή ο οποίος αφού εκτιμήσει την σημαντικότητα της κατάστασης θα προχωρήσει στις κατάλληλες τεχνικές ώστε να αποκατασταθεί η ποιότητα του ύπνου.

Ο γνωσιακός-συμπεριφορικός θεραπευτής αρχικά θα στοχεύσει στην εδραίωση της θεραπευτικής σχέσης ώστε ο θεραπευόμενος να νιώσει ασφάλεια και εμπιστοσύνη. Στη συνέχεια, ο θεραπευτής προχωρώντας σε συμπεριφορικούς χειρισμούς θα εκπαιδεύσει τον θεραπευόμενο στα στάδια εξέλιξης του ύπνου, σε αλλαγές των συνηθειών και καλύτερες συνθήκες του ύπνου, σε ένα περισσότερο υγιεινό τρόπο ζωής και διατροφής ενώ, παράλληλα θα εφαρμόσει διάφορες τεχνικές χαλάρωσης και θα προτείνει εναλλακτικές επίλυσης των προβλημάτων που απασχολούν τον θεραπευόμενο.

Ενώ, στη γνωσιακή αναδόμηση, ο θεραπευτής θα συνεργαστεί με τον θεραπευόμενο για να καταγράψουν, να αμφισβητήσουν και να αντικαταστήσουν τις αρνητικές σκέψεις που υποστηρίζουν τον φαύλο κύκλο της διαταραχής  ώστε να επιτευχθούν οι στόχοι της θεραπευτικής διαδικασίας καταλήγοντας σε ένα πιο ποιοτικό ύπνο.

 

Βασιλική Γ. Βενέτη ΜΑ Κλινικής Ψυχολογίας

Ειδίκευση στη Γνωσιακή-Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία