Μία σοφή άποψη υποστηρίζει ότι όλα αρχίζουν και καταλήγουν στην οικογένεια. Υπό αυτό το πρίσμα, ευλόγως θα διαπιστώσουμε ότι το οικογενειακό σύστημα είναι εκείνο που καθορίζει την εξέλιξη της προσωπικότητας του ανθρώπου. Και αυτό γιατί από την οικογένεια θα λάβουμε εκείνες τις επιρροές στα πρώτα χρόνια της ζωής οι οποίες χαρακτηρίζονται κρίσιμες για την διαμόρφωση της ατομικής εξέλιξης.

Η συστημική θεωρία καθορίζει ως οικογένεια, το σύστημα ή το σύμπλεγμα αλληλοεξαρτώμενων στοιχείων που σχετίζονται ολικά. Σύμφωνα με αυτή την άποψη, δεχόμαστε επιρροές και επιδρούμε σε εκείνους που βρίσκονται κοντά μας. Άρα, κάθε αλλαγή που συμβαίνει σε ένα μέλος του συστήματος είναι ικανή να προκαλέσει αλυσιδωτές διαφοροποιήσεις σε ολόκληρη την οικογένεια.

Επιπλέον, κάθε σύστημα έχει την δυνατότητα να αυτορρυθμίζεται και να εξελίσσεται μέσω της ανατροφοδότησης των μελών. Υπάρχουν όμως περιπτώσεις κατά τις οποίες τίθενται σε λειτουργία μηχανισμοί άμυνας προκαλώντας έντονες αντιστάσεις που ανατρέπουν την εσωτερική ισορροπία του οικογενειακού συστήματος.

Τρία είναι τα βασικά χαρακτηριστικά κάθε οικογενειακού συστήματος, οι ρόλοι, η δομή και οι σχέσεις εξουσίας, η λειτουργία και η δυναμική της συμπεριφοράς στο χρόνο και, τα όρια τα οποία καθορίζουν πότε ένα σύστημα είναι ανοιχτό ή κλειστό στις επιδράσεις που ασκούνται από τα εκάστοτε περιβάλλοντα.

Όποια και αν είναι η ψυχολογική θεώρηση των συστημάτων, είναι γεγονός ότι η οικογένεια αποτελεί το σημείο από το οποίο θα «ανοιχτούμε» στον κόσμο. Και αν το καλοσκεφτούμε θα αποδώσουμε χίλια δίκια σε όσους υποστηρίζουν ότι οφείλουμε πολλά στους γονείς αφού είναι οι άνθρωποι που μας έφεραν στον κόσμο χωρίς βέβαια να σημαίνει ότι η ζωή ανήκει ολοκληρωτικά σε εκείνους. Όμως, είναι σημαντικό να εκτιμούμε την συμβολή τους τόσο στην ύπαρξη όσο και στην εξέλιξη μας.

Την ίδια στιγμή, αρκετές ψυχοθεραπευτικές απόψεις επιρρίπτουν τις ευθύνες για την πυροδότηση πολλών ψυχολογικών συμπτωμάτων στις σχέσεις που έχουμε με τους γονείς. Αν λοιπόν οι πρώιμες αλλά και οι μεταγενέστερες οικογενειακές σχέσεις είναι ισορροπημένες τότε, οι πιθανότητες να διαμορφώσουμε δυνατές προσωπικότητες καθώς και ικανοποιητικές διαπροσωπικές σχέσεις είναι αυξημένες. Αντίθετα, αν οι οικογενειακές σχέσεις δεν διέπονται από τα επιθυμητά στοιχεία τότε είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα ταλαιπωρηθούμε αρκετά στην ανάπτυξη της προσωπικότητας και κατά επέκταση στις διαπροσωπικές σχέσεις.

Σε αυτό το σημείο, χρειάζεται να τονίσουμε ότι οι γονείς διακρίνονται από τις αγνότερες των προθέσεων δίνοντας ότι καλύτερο μπορούν στο πλαίσιο των φυσιολογικών λειτουργιών των ψυχικών αντιδράσεων γιατί, συχνά συναντούμε γονείς οι οποίοι υποφέρουν από ψυχικές διαταραχές και ενώ πραγματικά θέλουν να προσφέρουν ολόψυχα, αδυνατούν λόγω των δυσλειτουργικών θεμάτων που καλούνται να διαχειριστούν.

Βέβαια μια ακόμα σοφή άποψη υποστηρίζει ότι η δυναμική των ανθρώπινων σχέσεων και ιδιαίτερα των οικογενειακών εξαρτάται από την συμπεριφορά όλων. Άρα το μερίδιο ευθύνης χωρίζεται αν όχι ισόποσα, τότε ανάλογα. Ναι μεν οι γονείς ευθύνονται για όσα συμβαίνουν στην εξέλιξη των παιδιών γιατί, ένα από τα βασικά καθήκοντα είναι η ομαλή λειτουργία της οικογένειας αλλά και τα παιδιά χρειάζεται να παρατηρήσουν τις αντιδράσεις τους.

Η οικογένεια δεν είναι μέτωπο σύγκρουσης, η οικογένεια είναι ένα ασφαλές πλαίσιο στο οποίο όλοι συνυπάρχουν εναρμονισμένα. Για αυτό χρειάζεται προσπάθεια και κατανόηση από όλες τις πλευρές.

Ως γονείς οφείλουμε να σεβόμαστε την προσωπική ελευθερία των παιδιών. Σαφώς είμαστε εκεί για να τους κατευθύνουμε στα πρώτα βήματα αλλά όταν πια σταθούν στα πόδια είναι ωφέλιμο να αποτραβηχτούμε προσφέροντας την δυνατότητα να χαράξουν την πορεία τους.

Εξίσου σημαντικό είναι να διατηρούμε τους ρόλους στην οικογένεια. Οι γονείς δεν μπορούν και δεν επιτρέπεται να γίνουν «κολλητοί» των παιδιών. Η επικοινωνία και ο σεβασμός ανάμεσα σε όλους επιτυγχάνεται αποτελεσματικότερα όταν ο γονέας στέκεται στο πλευρό του παιδιού ως ο άνθρωπος που είναι εκεί για να ακούσει, να συνετίσει, να συμβουλεύσει, να αγκαλιάσει, να αναγνωρίσει, να επιβραβεύσει, να αφουγκραστεί και να καλύψει τόσο τις συναισθηματικές όσο και τις υλικές ανάγκες των παιδιών.

Και όταν τα παιδιά μεγαλώσουν, να έχουμε την ψυχική δύναμη να τα αποχαιρετήσουμε ανοίγοντας την πόρτα του σπιτιού και παροτρύνοντας αυτά να ακολουθήσουν τα όνειρα τους, διαβεβαιώνοντας ότι η καρδιά θα είναι πάντα ορθάνοικτη για εκείνα.

Από την άλλη πλευρά, ως παιδιά έχουμε υποχρέωση να αναγνωρίσουμε την προσπάθεια των γονέων. Όσο αυστηροί, κακοί, απόλυτοι, ελαστικοί, αδιάφοροι, στοργικοί, δοτικοί και αν είναι, έχουν δώσει το είναι τους για εμάς. Να έχουμε στο μυαλό, ότι η ανατροφή ενός ή πολλών παιδιών απαιτεί γερές αντοχές.

Και αν οι γονείς οφείλουν να σέβονται την προσωπική ελευθερία και την βούληση των παιδιών, τα παιδιά υποχρεούνται να τιμούν τις απόψεις των γονέων. Η εμπειρία ζωής που διαθέτουν αποδεικνύεται αλάνθαστος συμβουλάτορας για τις επιλογές τις οποίες θα διαμορφώσουμε όχι ενστερνίζοντας απόλυτα τις απόψεις τους αλλά φιλτράροντας και κρατώντας τις υποδείξεις που μας ταιριάζουν.

Γιατί ως παιδιά χρειάζεται να στηριζόμαστε στον εαυτό έχοντας σταθερά διπλά την παρουσία τους. Όπως εμείς,  το ίδιο και εκείνοι, έχουν ανάγκη την επαφή καθημερινά και πολύ περισσότερο όσο μεγαλώνουν αφού, ο φόβος για τον θάνατο κυριεύει συνεχώς την ψυχή κάνοντας αυτούς ευάλωτους συναισθηματικά και σωματικά.

Μην ξεχνάμε ότι δεν θα τους έχουμε και δεν θα μας έχουν για πάντα, αναπόφευκτα θα έρθει η φυσική φθορά. Για αυτό, είναι σημαντικό να αφιερώνουμε δημιουργικό χρόνο, χωρίς να παραμερίζουμε τις ανάγκες μας. Οι συχνές επισκέψεις, οι περίπατοι, τα ταξίδια, οι οικογενειακές συναντήσεις, οτιδήποτε είναι ικανό να μας φέρει κοντά αφήνει ψυχικά οφέλη σε όλους.

Χρειάζεται να αξιοποιήσουμε ποιοτικά την ξεχωριστή επαφή  αναγνωρίζοντας ότι οι ισορροπημένες οικογενειακές σχέσεις αποτελούν πρότυπο στο οποίο θα στηριχτούμε για να διαμορφώσουμε οικογένεια ζώντας ευτυχισμένα με τα παιδιά.

Ας ευχαριστήσουμε λοιπόν αυτούς τους σημαντικούς ανθρώπους για όσα προσφέρουν!

 

Βασιλική Γ. Βενέτη ΜΑ Κλινικής Ψυχολογίας

Ειδίκευση στη Γνωσιακή-Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία